દેશના પ્રથમ બૅરોનેટ, ઉદ્યોગસાહસિક અને સમાજસેવક જમશેદજી જીજીભોય

 ઇરાણે વિધર્મના ત્રાસતિ બચી ધર્મના સંરક્ષણ 1350 વર્ષ પહેલાં પારસીઓ પર ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું. સૌરાષ્ટ્ર દીવ બાંદરે ઊતર્યા અને ત્યાં સંજના બંદરે.

તે સમયે જદી રાણીરાજ રાજ. પારસિયાના વડા પ્રધાન રાજાની આસપાસના રાજ્યશ્રય પ્રસંગો રાણા દૂધના ભરેલો છિચલ પ્યાલો પત્રક. આ વાતોથી રાજાની કવાયત આપણે વસાવી શકીએ નહીં.

રાજા મોક્લેલો દૂધનો પ્યાલો જોવાનું અનુમાનિતમંડળ ફરી રાજાના નામનો પ્રસંગ. તે આ પ્યાલામાં રાજાની સામે સાકર ભેળવી અને તે ઓગળી ગઈ કાલે અને સંદેશો જેવી કે દૂધમાં સાકર ભકિત હતા, પરંતુ અમે તમારા પ્રજામાં ભાગ લઈ રહ્યા હતા.

રાજા આ નિરીક્ષણ પારસર્સ વસવાટની છુપાવો. તે ઇરાનથી જે પવિત્ર અગ્નિ બન્યો છે તે વલસાડના પડોશી મહિલાઓનો ઉદવાડા ગામ સ્થિત છે, જે 'આતશ બૌરમની ઓળખ છે'. આ અગ્નિસ્થાન અગ્નિ પ્રકાશિત છે.

આજે કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં પારસી આગળ ચાલી રહ્યા છે.

ઉદ્યોગપતિ કિસ્સાઓ આરડી ટાટા, રતન ટાટા, ગોદરેજ, વાડિયા તો હોમીભા જેવા અન્નુ વૈજ્ .ાનિક એડી મિલિટરી ક્ષેત્ર પૂર્વેક લેફ્ટનન્ટ જનરલ એફ. એલ બીલીમોરિયાથી ડીડી ફિલ્ડર્સલ સહમંત્રીને મેજર પિકલેસ, સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં અગ્નિ લેતાર ભીકાજી કામા ફિરોજશાહતા, કાયદાકીય ક્ષેત્ર કામદાર ફિલી નરીમણ કે સોલી સોરાબજી, જુદુજુદના ફિલ્મોમાં કામ કરતી વખતે - સંરક્ષણ જોડીં છે.

આ પરિસ્થિતિઓ છે જેઓ દૂર થઈ ગઈ છે તે જમાનાની સર્વશ્રેષ્ઠ પવિત્ર વાતો છે જે તે નવી નજરમાં આવી છે.

ચર્ચાઓ બૅરોનેટની પદ્વી ભારપૂર્વક ધંધા લેતા તેમના સમાજસેવા અને વ્યવસાયમાં પ્રદાનને ધ્યાનમાં રાખીને ધ્યાનમાં લેવાય છે.

સર જમદદિ જીજીભોય પારસી બિઝનેસમેન. 1857 માં તેમના સમાજકારણે વિચારણા બૅરોનેટની પદ્વી મૂક્યા. અતિ સિદ્ધ આઠમા બૅરોનેટ સર સરશેતજી જીજ્ોોય છે.

ત્યારબાદ દિનશા માણેકજી પેટીટ - પાર્સી કપસપરી, કોવસજી જેહાંગીર - પારસી ઉદ્યોગપતિ, કમ્ભોય ઇબ્રાહિમ - મુસ્લિમ બિઝનેસમૅન, રણછોડલલાલ ચોટલાલ - પ્રથમ ગુજરાતી ક વ્યાસ્પિટરી, જળકૉબ ઇલિયાસ સુસુન - જ્યુસિસ બેન્કર. આમ બૅરોનેટની પેડવીંકનર કુલ છ ગૃહસ્થોથી પાછળની પારસી.

જમશેદજી જીજ્ોોનો જન્મ 15 મી જુલાઈ 1783 ના રોજ પારસી કુટુંબમાં આવ્યો. તેમના પિતાનું નામ મેરવાનજી મેકજી જીભોય અને માતાનું નામ જીવીબાઈ છે.

જમશેદજી પાંચ વરસના વિચારો તેમના પિતા મુંબઇ નવસારી, ઓલપાડમાં વસ્યા. ત્યાં તેઓ હાથવટનું કાપડ બનાવનાર ધંધો કરતા.

જમશેદજીએ પ્રાથમિક શિક્ષણ નવસારી લીધેલ, ત્યારબાદ તેઓ 1795 માં મુંબઇમાં રહેતા તેમના માસા ફરામજી નરવાનજી બાટલીના રહેવા ગયા.

મુંબઇમાં તેના માસા જૂની વસ્તુ વેચસ્ટર ધંધો.

તે જમશેદજીને પણ ધંધા પ્લોટીયા. જમણેદજીની યુદનમાં 16 વરસની વસ્તુઓ 1799 માં તેના માતાપિતાના અવસાનની બાબતોનો ઉપરોક્ત આભાર માનવામાં આવે છે.

તેમના માતાજીવીબાના અંતિમ નિરીક્ષણ વખતે તેમના નાના બાળકોના શબ્દો શિખામણ મળ્યા છે જે જીતેન્દ્ર પટેલ દ્વારા લિખિત પુસ્તક "51 જીવનરમ" નો નંબર 50 ઉપર વર્ણવવામાં આવ્યો છે - "દીકરા તું વયનો નથી પણ સમૃધ્ધિ પરિણામે મારી શિખામણનો પ્રભાવ છે."

"આ પ્રકારની દુર્ઘટના છે. જન્મના સમયે ક્યારેય મુશ્કેલીનો અનુભવ થતો નથી."

"બીજાની ભૂતકાળમાં તે કદી કહેશો નહીં. તેના બદલે અસ્તિત્વના પંથે દોરી જવાબો જણાવો. પણ વદળમાં છુપાયલો ચંદ્ર વડકો બહાર નીકળ્યા, જગત પર પ્રકાશે તે ગુરુજન છે. તે સત્કર્મ દ્વારા જગતે પ્રકાશે છે. ફળની અપીલ છે. ગરીબોને સમાજની મદદ કરે છે અને કુટુંબ સમઝે છે. "

જમશેદજીનાં માતા-પિતાનાં મૃત્યુ પછી તેમના પિતરાઈ ભાઈ મેરવાનજી તેમને કલકત્તા લઈ ગયા. ત્યાં તેઓ તેમના કાપડ અને અફીણના વ્યવસાયમાં જોડાયા અને અહીં તેમણે શરૂઆત નામું લખવાથી કરી.

ઘીરેધીરે જમશેદજીને પિતરાઈ ભાઈએ ધંધામાં પળોટવાનું શરૂ કર્યું.

તેઓ જમશેદજીને વેપારની આંટીઘૂંટીઓથી માહિતગાર કરવા ચીન લઈ ગયા. જમશેદજીએ કાપડ અને અફીણના વ્યવસાયમાં ભાગ્ય અજમાવ્યું પરંતુ તેમને ધંધામાં ઝાઝી સફળતા ન મળી ઊલટાનું તેમની પાસે જે 180 રૂપિયાની મૂડી ભેગી થઈ હતી તેમાંથી માત્ર 150 જ બચ્યા. પણ તેમના આ પ્રથમ અનુભવમાંથી તેઓ ઘણું શીખ્યા.

બીજાં વરસે તેઓ વ્યાપાર કરવા ચીન જવા નીકળ્યા પરંતુ દરિયાઈ તોફાનને કારણે મહામુસીબતે ચીન પહોચ્યા.

ત્યાંથી માલ ખરીદી જ્યારે તેઓ પાછા ફરતા હતા તે દરમ્યાન ફ્રાંસ અને બ્રિટન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું.

જમશેદજી જે વહાણમાં બેઠા હતા તે વહાણ ઉપર ફ્રાન્સના સૈનિકોએ હુમલો કર્યો પરંતુ અંતે સમયસર બ્રિટીશ સૈનિકોની મદદ આવી પહોચતાં વહાણ બચી ગયું અને છેવટે તેઓ મદ્રાસ બંદરે પહોચ્યા. આ વખતે ચીનથી લાવેલા માલના વેચાણમાંથી તેઓ સારું એવું કમાયા.

બુદ્ધિજીવી અને સાહસિકવૃત્તિવાળા જમશેદજીને ધંધામાં સારી કમાણી થતાં તેમણે ચીન ઉપરાંત સિંગાપોર, સુમાત્રા, ઇંગ્લૅન્ડ અને સિયામ જેવા દેશો સુધી પોતાનો વ્યવસાય વિકસાવ્યો.

જોકે વચ્ચે એવો સમય પણ આવ્યો કે મુંબઈમાં ગોદામમાં રાખેલ તેમનો માલસામાન આગથી બળીને ખાખ થઈ ગયો અને મોટું નુકશાન થયું, છતાં જમશેદજી હિંમત હાર્યા નહીં.

આ સમયે ફારમજી નામના પારસી ગૃહસ્થે જમશેદજીની હિંમત જોઈ પોતાની દીકરી આવાંબાઈનું લગ્ન જમશેદજી સાથે કર્યું. જમશેદજીની ઉમર તે સમયે માત્ર 20 વરસની હતી જ્યારે તેમનાં પત્ની આવાંબાઈની ઉમર માત્ર 10 વરસની હતી.

લગ્ન જીવન શાંતિ પૂર્ણ રીતે શરૂ થયું. એકવાર વ્યાપારાર્થે જમશેદજીને ચીન જવાનું થયું.

તેણીએ બોટા વાચા આપી હતી અને ફ પરસના પર સૈનિકો હુમલો કર્યો હતો માલસમાન અને યાત્રીઓની લડાઇમાં ચતુર્વી દીધા અને તે બધાએ દક્ષિણ આફ્રિકાની ઘટનાની કૅપ ગુફ ગુડ હોપની મુલાકાત ઉતારી દીવાની હતી.

આ સમય જમશેદજી માટે અડધો પૂરો સમય હતો. તે જ સમયે, માલની લુંટિઓ પણ તેની સાથે ચાલતી હતી, પરંતુ તેણીની ધરપકડ પણ કરવામાં આવી હતી. નસીબ જોગે સવારોજ એક ડેનિશ બટટ કોલકત્તાની ચાલી રહેલ

જલ જમશેદજીને બેસાડી કલકત્તાની ઉજવણી. ત્યાંથી મુંબઇ પરત ફર્યા. લોકોમાં આશ્ચર્યજનક હરખની તકલીફોની કલ્પના છે, કારણ કે કોઈ સ્થાન નથી.

દરિયાઈ સફરોમાં આટલીની તસવીરો પડકારવામાં આવે છે પણ તેઓ હિંમત હરકત કરે છે. તેના માસા ફરામજીના અવ્યવસ્થિત પ્રસંગો તેમના જીવનની જવાબદારી જમશેદજીના માથે રહીને તેમણે સુપેરે નિભાવી.

પોતાના વ્યવસાયને આગળ ધપાવવા તેમણે ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની સાથે હાથ મિલાવ્યા તેમજ એક જૈન વેપારી મોતીચંદ અમીચંદ તેમજ એક મુસ્લિમ વેપારી મહંમદ હુસેનને પોતાની પેઢીમાં ભાગીદાર તરીકે સામેલ કર્યા.

"ગુડ સક્સેસ" નામે એક બોટ ખરીદી અને રૉબ નામના એક અંગ્રેજ કમાન્ડરને કપ્તાન તરીકે નિમ્યા. જેમજેમ બિઝનેસ વધતો ગયો તેમતેમ તેમનાં વહાણોનો કાફલો વધતો ગયો.

એ જમાનામાં જમશેદજી જીજીભોય ઍન્ડ કંપની પાસે છ વહાણો હતાં. 1842માં તેમની અંગત મિલકત બે કરોડ રૂપિયા જેટલી હતી.

ત્યાર બાદ તેમણે એક યુરોપીયન દ્વારા સ્થાપિત ચીનની કંપની "જરદીન માથેસોન ઍન્ડ કંપની" સાથે હાથ મિલાવી પોતાના વ્યાપારને વિશ્વસ્તરે વિકસાવ્યો.

હૉંગકૉંગના મુખ્યાલયમાં બસો વરસ થયાં છતાં જમશેદજી જીજીભોયનું તૈલચિત્ર આજે પણ શોભી રહ્યું છે.

જમશેદજી એક કુશળ વ્યાપારી જ નહોતા પણ એક ઉદાર દિલવાળા મહાજન તરીકે પણ તેમની નામના હતી. તેમની માએ આપેલી શિખામણ તેમણે તેમના મગજમાં સંગ્રહી રાખી હતી.

તેઓની મદદની જરૂર નથી. તે સમયે મહીમ અને બાંદરા વચ્ચે ખાદ્યપદાર્થો માટે કોઈ પુલ નથી, તે 1,55,800 જેટલી કિંમતે ખર્ચ પુલ બંધાવ્યો.

8 મી એપ્રિલ 1845 ના રોજ ગવર્નર જ્યોર્જ આર્થર જોડાયેલો પૂલ (મહીમ કાઝવે) ને ખુલ્લો ગયો.

આ સતત ગવર્નરે સ્થિરને સલામી દેવદાવી ખૂબ માનપાન આપ્યા. માહી છો પણ લૅડી જમશેદજી રોડ માટે તે રૂ. 22,000

1845 માં મુંબઇએ પ્રથમ મેડિકલ કજલેજ શરૂ કર્યું, જમણીદગીએ રસિક મેડિકલ કૉલેજની સંલગ્ન હૉસ્પિટલ, બે લાખ રૂપિયાનું દાન સૂચવ્યું. શાનદાર સર. જે. હોસ્પિટલ શરૂ થઈ.

તે ફાઇન આર્ટસાનો વિકાસ વર્ષોથી 1857 સાઉદીમાં એક લાખનો દાન કરે છે 'સર જમશેદજી જીજીવાડ સ્કૂલ ર્ટફ આર્ટ' શરૂ થયો.

મુંબઈ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલી 'સર. જે. સ્કૂલ આફ આર્ટિએ આજે ​​સરદાર નામ પ્રાપ્ત થાય છે અને એક વટ્રૃષ્ક સમાન દ્વિભાષા થાય છે. તે સલગ્ન 'જે. જે. સ્કૂલ આફ આર્કીટેક્ચર 'અને' જે. જે. સ્કૂલ ઍફ લાપ્લાઇડ આર્ટની સંસ્થા સંસ્થાઓ પણ સારા નામ મેળવે છે. આ જે. જે. સ્કૂલ આફ આર્ટમાંથી શ્રી રવિશંકર રાવળ જેવા ઉમદા ચિત્રકાર ગુજરાતને.

છેલ્લા પ્રસ્થાન સર 'જે. જે. હૉસ્પિટલ ',' સર જે. જે સ્કૂલ ર્ટફ આર્ટ્સ ઉપરાંત બૉમ્બે ન્યૂઝ, જે. જે. ચર્ચા બૈઇઝ સ્કૂલ, પૂણે બંડ ગાર્ડન અને સુધરાઇ પુણેમાં પાણી વિતરણ માટે સહાય રજુ કરવામાં આવી છે.

મુંબઇ, પૂણે, નવસારી ઉપરાંત અનેક શહેરોમાં સરખેડજીએ દાનની જરૂરિયાત શાળાઓ, હિટલસ્પિટલ, ધર્મશાળા, કુવા, કે પાણીની ટાંકી બનાવટની ઘટના. બમ્બે સેન્ટ્રલ સ્ટેશન નજીક એક ધર્મશાળા.

ભાયખલાસ્ટિટેડ આ 'સર જે. જે. ધર્મશાળાના 'ગરીબો માટે જીવન, ભોજન', વસ્ત્રોની સ્થિતિ પણ મફતમાં રજૂઆત.

અગાઉ જણાવાયું છે કે જમદદજીની વિવિધ સંસ્થાઓ શાળા, કલેજ, હૉસ્પિટલ અને શહેર સુધારામાં મદદ કરવા માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવી રહી છે, જ્યારે તે સમયે બનેલી ઘટના છે 1927 જમશેદજીને જુરી તરીકે પસંદ કરેલી.

આ પધારનાર પ્રથમ ભારતીય વર્ષ. ત્યારબાદ પછીની ગ્રાન્ડ જુરી તરીકે નિર્મ્યા અને 1834 માં "જસ્ટિસ ઑફ પીસ" બનાવટ, જેઓ આ પદ માટે પ્રથમ ભારતીય લોકો હતા.

આ ઉપરાંત બનેલી "નાઈટ હૂડ" નો ખિતાબ પણ તે સમય હતો.

1840૦ આયન ઇસ્ટ ભારતીય કંપની મુંબઇમાં બૅનફ ૉફ બૉમ્બે શરૂ થઈ હતી, જમશેદજી જીભોય એક માત્ર ભારતીય ડાયરેક્ટરની સંખ્યા.

1853 માં હિંદુસ્તાની પ્રથમ રેલવેસ્વા મુંબઇ બોરી બંદરથી થાણે શરૂ થઈ ત્યારે પણ જમદદજી ડાયરેક્ટર પદે હતા.

૧૮૭૪ માં જમદદજીને બૅરોનેટની પેડવીની યોજના થઈ. પદવીનેવીને આધારે આધારે.... તેમના. તેમના તેમના તેમના તેમના. તેમના તેમના તેમના તેમના. તેમના તેમના તેમના તેમના તેમના તેમના. પુત્ર બીજા તેમના.......... પુત્ર બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા બીજા....................

આગળ તેમના નામ આગળ. 15 મી એપ્રિલ 1959 ના આરઝ મહાન ઉદ્યોગપતિ, દાનવીર શેઠ જમશેદજી જીજીભોય અવસાન.

સ્વર્ગવાસ પછી તેમની પુણ્ય શતશીદિની નિમિત્તે 15 મી એપ્રિલે ભારતીય વિભાગોના તેમના સ્મરણમાં એક સુંદર કૉમોમોરેટિવ પોસ્ટ ટિકિટ બહાર નીકળી હતી.

આજે તેમના ફરીસદ બૅરોને છે સર જમદદિ જીજીયો 8 મા બૅરોનેટ છે.

Rgades

Mitali fashion

સર જમશેદજી જીજીભોય પારસી બિઝનેસમૅન હતા. 1857 માં તેમના સમાજકાર્યને ધ્યાનમાં રાખી બૅરોનેટની પદવી આપી હતી. અત્યારે આઠમા બૅરોનેટ તરીકે સર જમશેતજી જીજીભોય છે.

ત્યાર બાદ દિનશા માણેકજી પેટીટ - પારસી વ્યાપારી, કોવસજી જેહાંગીર - પારસી ઉદ્યોગપતિ, કરીમભોય ઇબ્રાહિમ - મુસ્લિમ બિઝનેસમૅન, રણછોડલાલ છોટાલાલ - પ્રથમ ગુજરાતી વ્યાપારી, જૅકૉબ ઇલિયાસ સસુન - જ્યુઈસ બૅન્કર હતા. આમ બૅરોનેટની પદવી મેળવનાર કુલ છ ગૃહસ્થોમાંથી ત્રણ પારસી હતા.

જમશેદજી જીજીભોયનો જન્મ 15મી જુલાઈ 1783ના રોજ પારસી કુટુંબમાં થયો. તેમના પિતાનું નામ મેરવાનજી મેકજી જીજીભોય અને માતાનું નામ જીવીબાઈ હતું.

જમશેદજી પાંચ વરસના હતા ત્યારે તેમના પિતા મુંબઈથી નવસારી, ઓલપાડમાં આવી વસ્યા. ત્યાં તેઓ હાથવણાટનું કાપડ બનાવવાનો ધંધો કરતા.

જમશેદજીએ પ્રાથમિક શિક્ષણ નવસારીમાં લીધું, ત્યારબાદ તેઓ 1795માં મુંબઈ રહેતા તેમના માસા ફરામજી નસરવાનજી બાટલીવાળાને ત્યાં રહેવા ગયા.

મુંબઈમાં તેમના માસા જૂની વસ્તુ વેચવાનો ધંધો કરતા.

તેમણે જમશેદજીને પણ પોતાના ધંધામાં પળોટ્યા. જમશેદજીની ઉંમર માંડ 16 વરસની હતા ત્યારે 1799માં તેમનાં માતાપિતાનું અવસાન થતાં તેમના ઉપર આભ તૂટી પડ્યું.

તેમનાં માતા જીવીબાઈએ તેમની અંતિમક્ષણો નજીક આવતાં તેમના નાના પુત્રને આ શબ્દોમાં શિખામણ આપી હતી જે જીતેન્દ્ર પટેલ દ્વારા લિખિત પુસ્તક "51 જીવનઝરમર"ના પાનાં નંબર 50 ઉપર વર્ણવી છે - "દીકરા તું વયમાં નાનો છે પણ બુદ્ધિમાં પરિપક્વ છે માટે મારી શિખામણ હાથ ધરજે."

"આ દુનિયા દોરંગી છે. આપત્તિ વેળાએ એ ક્યારેય તારી પડખે ઊભી નહીં રહે."

"બીજાઓનું ભલું કરવા એ તને ક્યારેય નહીં કહે. તેને બદલે તને અસત્યને પંથે દોરી જવા પ્રયત્ન કરશે. પરંતુ વાદળમાં છુપાયેલો ચંદ્ર વાદળોમાંથી બહાર આવીને જગત પર પ્રકાશે છે તેમ જે ગુણીજન છે તે પણ સત્કર્મો દ્વારા જગતને પ્રકાશે છે. અંતે તું એવાં બી વાવજે જે જેનાં ફળ મીઠાં હોય. ગરીબોને સદાય મદદ કરજે અને કુટુંબને સાંભળજે."

અયાઝ મલિક : અર્મેનિયાનો ગુલામ, જેણે ગુજરાતની રક્ષા કરી

line

પ્રતીકાત્મક તસવીર

ઇમેજ સ્રોત,HISTORICA GRAPHICA COLLECTION

ઇમેજ કૅપ્શન,

પ્રતીકાત્મક તસવીર

જમશેદજીનાં માતા-પિતાનાં મૃત્યુ પછી તેમના પિતરાઈ ભાઈ મેરવાનજી તેમને કલકત્તા લઈ ગયા. ત્યાં તેઓ તેમના કાપડ અને અફીણના વ્યવસાયમાં જોડાયા અને અહીં તેમણે શરૂઆત નામું લખવાથી કરી.

ઘીરેધીરે જમશેદજીને પિતરાઈ ભાઈએ ધંધામાં પળોટવાનું શરૂ કર્યું.

તેઓ જમશેદજીને વેપારની આંટીઘૂંટીઓથી માહિતગાર કરવા ચીન લઈ ગયા. જમશેદજીએ કાપડ અને અફીણના વ્યવસાયમાં ભાગ્ય અજમાવ્યું પરંતુ તેમને ધંધામાં ઝાઝી સફળતા ન મળી ઊલટાનું તેમની પાસે જે 180 રૂપિયાની મૂડી ભેગી થઈ હતી તેમાંથી માત્ર 150 જ બચ્યા. પણ તેમના આ પ્રથમ અનુભવમાંથી તેઓ ઘણું શીખ્યા.

બીજાં વરસે તેઓ વ્યાપાર કરવા ચીન જવા નીકળ્યા પરંતુ દરિયાઈ તોફાનને કારણે મહામુસીબતે ચીન પહોચ્યા.

ત્યાંથી માલ ખરીદી જ્યારે તેઓ પાછા ફરતા હતા તે દરમ્યાન ફ્રાંસ અને બ્રિટન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું.

જમશેદજી જે વહાણમાં બેઠા હતા તે વહાણ ઉપર ફ્રાન્સના સૈનિકોએ હુમલો કર્યો પરંતુ અંતે સમયસર બ્રિટીશ સૈનિકોની મદદ આવી પહોચતાં વહાણ બચી ગયું અને છેવટે તેઓ મદ્રાસ બંદરે પહોચ્યા. આ વખતે ચીનથી લાવેલા માલના વેચાણમાંથી તેઓ સારું એવું કમાયા.

બુદ્ધિજીવી અને સાહસિકવૃત્તિવાળા જમશેદજીને ધંધામાં સારી કમાણી થતાં તેમણે ચીન ઉપરાંત સિંગાપોર, સુમાત્રા, ઇંગ્લૅન્ડ અને સિયામ જેવા દેશો સુધી પોતાનો વ્યવસાય વિકસાવ્યો.

જોકે વચ્ચે એવો સમય પણ આવ્યો કે મુંબઈમાં ગોદામમાં રાખેલ તેમનો માલસામાન આગથી બળીને ખાખ થઈ ગયો અને મોટું નુકશાન થયું, છતાં જમશેદજી હિંમત હાર્યા નહીં.

આ સમયે ફારમજી નામના પારસી ગૃહસ્થે જમશેદજીની હિંમત જોઈ પોતાની દીકરી આવાંબાઈનું લગ્ન જમશેદજી સાથે કર્યું. જમશેદજીની ઉમર તે સમયે માત્ર 20 વરસની હતી જ્યારે તેમનાં પત્ની આવાંબાઈની ઉમર માત્ર 10 વરસની હતી.

લગ્ન જીવન શાંતિ પૂર્ણ રીતે શરૂ થયું. એકવાર વ્યાપારાર્થે જમશેદજીને ચીન જવાનું થયું.

તેઓ જે બોટમાં બેઠા હતા તે બોટ પર ફાંસના સૈનિકોએ હુમલો કરી માલસમાન અને યાત્રીઓને પોતાની ફ્લેગશિપમાં ચઢાવી દીધા અને તે બધાને છેક દક્ષિણ આફ્રિકાના છેડે આવેલા કૅપ ઑફ ગુડ હોપ લઈ જઈ ઉતારી દીધા.

આ સમય જમશેદજી માટે કપરો પુરવાર થયો. તેમનો બધો માલ તો લૂંટાયો પણ તેમની પાસે જે પૈસા હતા તે પણ ફ્રાન્સના સૈનિકોએ લઈ લીધા અને પહેરે લૂગડે તેઓ કૅપ ઑફ ગુડ હોપમાં ભૂખ્યા અને તરસ્યા દિવસો વિતાવવા લાગ્યા. નસીબ જોગે અંગ્રેજો એક ડૅનિશ બોટ લઈને કલકત્તા જઈ રહ્યા હતા

તેમાં જમશેદજીને બેસાડી કલકત્તા પહોચાડ્યા. ત્યાંથી તેઓ મુંબઈ પરત ફર્યા. લોકોમાં આશ્ચર્ય સાથે હરખની લાગણી વ્યાપી કારણ કે કેટલાય દિવસો સુધી જમશેદજીનો કોઈ પત્તો નહોતો.

દરિયાઈ સફરોમાં આટઆટલી તકલીફ પડતી હોવા છતાંય તેઓ હિંમત હાર્યા નહી. દરમ્યાનમાં તેમના માસા ફરામજીનું અવસાન થતાં તેમની પેઢીની બધી જ જવાબદારી જમશેદજીના માથે આવી પડી જેને તેમણે સુપેરે નિભાવી.

બ્રિટન ભારત પાસેથી કેટલી સંપત્તિ લૂંટીને લઈ ગયું?

પારસી

ઇમેજ સ્રોત,GETTY IMAGES

પોતાના વ્યવસાયને આગળ ધપાવવા તેમણે ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની સાથે હાથ મિલાવ્યા તેમજ એક જૈન વેપારી મોતીચંદ અમીચંદ તેમજ એક મુસ્લિમ વેપારી મહંમદ હુસેનને પોતાની પેઢીમાં ભાગીદાર તરીકે સામેલ કર્યા.

"ગુડ સક્સેસ" નામે એક બોટ ખરીદી અને રૉબ નામના એક અંગ્રેજ કમાન્ડરને કપ્તાન તરીકે નિમ્યા. જેમજેમ બિઝનેસ વધતો ગયો તેમતેમ તેમનાં વહાણોનો કાફલો વધતો ગયો.

એ જમાનામાં જમશેદજી જીજીભોય ઍન્ડ કંપની પાસે છ વહાણો હતાં. 1842માં તેમની અંગત મિલકત બે કરોડ રૂપિયા જેટલી હતી.

ત્યાર બાદ તેમણે એક યુરોપીયન દ્વારા સ્થાપિત ચીનની કંપની "જરદીન માથેસોન ઍન્ડ કંપની" સાથે હાથ મિલાવી પોતાના વ્યાપારને વિશ્વસ્તરે વિકસાવ્યો.

હૉંગકૉંગના મુખ્યાલયમાં બસો વરસ થયાં છતાં જમશેદજી જીજીભોયનું તૈલચિત્ર આજે પણ શોભી રહ્યું છે.

જમશેદજી એક કુશળ વ્યાપારી જ નહોતા પણ એક ઉદાર દિલવાળા મહાજન તરીકે પણ તેમની નામના હતી. તેમની માએ આપેલી શિખામણ તેમણે તેમના મગજમાં સંગ્રહી રાખી હતી.

તેઓ તેમની પાસે આવતા જરૂરિયાત મંદોને અને ગરીબોને તો મદદ કરતા. તે સમયે માહીમ અને બાંદરા વચ્ચે અવર-જવર કરવા માટે ખાડી ઉપર કોઈ પુલ ન હતો ત્યારે તેમણે 1,55,800 જેટલો ખર્ચ કરીને પુલ બંધાવ્યો.

8મી એપ્રિલ 1845ના દિવસે ગવર્નર જ્યૉર્જ આર્થર જોડે આ પૂલ (માહીમ કૉઝવે)ને ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો.

આ પ્રસંગે ગવર્નરે આવાંબાઈને સલામી દેવડાવી ખૂબ માનપાન આપ્યું હતું. માહીમમાં પણ લૅડી જમશેદજી રોડ માટે તેમણે રૂ. 22,000 જેટલો ફાળો આપ્યો હતો.

1845માં મુંબઈ ખાતે પ્રથમ મેડિકલ કૉલેજ શરૂ કરવામાં આવી તેમાં જમશેદજીએ રસ લઈ આ મેડિકલ કૉલેજની સંલગ્ન હૉસ્પિટલ ઊભી કરવા બે લાખ રૂપિયાનું દાન આપ્યું. જેને કારણે સર જે. જે. હોસ્પિટલ શરૂ થઈ.

તેમણે ફાઇન આર્ટસના વિકાસ માટે વર્ષ 1857માં રૂપિયા એક લાખનું દાન આપી 'સર જમશેદજી જીજીભાઈ સ્કૂલ ઑફ આર્ટ' શરૂ કરી.

મુંબઈ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલી 'સર જે. જે. સ્કૂલ ઑફ આર્ટ'એ આજે સારી નામના પ્રાપ્ત કરી છે અને એક વટવૃક્ષ સમાન બનીને વિકસી છે. તેને સલગ્ન 'જે. જે. સ્કૂલ ઑફ આર્કિટેક્ચર' અને 'જે. જે. સ્કૂલ ઑફ ઍપ્લાઇડ આર્ટ' જેવી સંસ્થાઓએ પણ સારી નામના મેળવી છે. આ જે. જે. સ્કૂલ ઓફ આર્ટમાંથી શ્રી રવિશંકર રાવળ જેવા ઉમદા ચિત્રકાર ગુજરાતને મળ્યા.

સૌથી પ્રખ્યાત સર 'જે. જે. હૉસ્પિટલ', 'સર જે. જે સ્કૂલ ઑફ આર્ટ્સ' ઉપરાંત બૉમ્બે સમાચાર, જે. જે. કોર્ટ બૉઈઝ સ્કૂલ, પૂણેનો બંડ ગાર્ડન અને સુધરાઈને પુણેમાં પાણીના વિતરણ માટે સહાય આપી હતી.

મુંબઈ, પૂણે, નવસારી ઉપરાંત સુરત જેવાં ઘણાં શહેરોમાં સર જમશેદજીએ દાન કરી જરૂરિયાત મુજબ શાળાઓ, હૉસ્પિટલ, ધર્મશાળા, કૂવા, કે પાણીની ટાંકી બનાવડાવ્યાં હતાં. બૉમ્બે સૅન્ટ્રલ સ્ટેશન નજીક એક ધર્મશાળા ઊભી કરી.

ભાયખલાસ્થિત આ 'સર જે. જે. ધર્મશાળા' ગરીબો માટે નિવાસ, ભોજન, વસ્ત્રો તેમજ દવાઓ પણ મફતમાં આપતી.

અગાઉ જણાવ્યુ તેમ જમશેદજીએ અનેક સંસ્થાઓમાં સ્કૂલ, કૉલેજ, હૉસ્પિટલ અને શહેર સુધારાઈમાં મદદ કરી જેને ધ્યાનમાં રાખી તે વખતે અંગ્રેજ સરકારે 1927માં જમશેદજીને જયુરી તરીકે પસંદ કર્યા.

આ પદ મેળવનાર તેઓ પ્રથમ ભારતીય હતા. ત્યાર બાદ તેમને ગ્રાન્ડ જયુરી તરીકે નિમ્યા હતા અને 1834માં "જસ્ટિસ ઑફ પીસ" બનાવ્યા, જેઓ આ પદ માટે પ્રથમ ભારતીય હતા.

આ ઉપરાંત તેમને સરકારે "નાઈટ હૂડ"નો ખિતાબ પણ આપ્યો.ઇંગ્લૅન્ડની સરકારે તેમનું "ફ્રીડમ ઑફ સિટી ઑફ લંડન" નામથી સન્માન કર્યું હતું.

1840૦ દરમ્યાન ઇસ્ટ ઇંડિયા કંપનીએ મુંબઈમાં બૅન્ફ ઑફ બૉમ્બે શરૂ કરી જેમાં જમશેદજી જીજીભોય એક માત્ર ભારતીય ડાયરેક્ટર હતા.

1853માં હિંદુસ્તાનની પ્રથમ રેલવેસેવા મુંબઈના બોરી બંદરથી થાણે સુધી શરૂ થઈ આમાં પણ જમશેદજી ડાયરેક્ટર પદે હતા.

૧૮૭૪માં જમશેદજીને બૅરોનેટની પદવી આપવામાં આવી હતી. આ પદવીને આધારે તેમના પુત્ર ખુરદેશજી બીજા બૅરોનેટ કહેવાયા.

આગળ તેમના નામ આગળ. 15 મી એપ્રિલ 1959 ના આરઝ મહાન ઉદ્યોગપતિ, દાનવીર શેઠ જમશેદજી જીજીભોય અવસાન.

સ્વર્ગવાસ પછી તેમની પુણ્ય શતશીદિની નિમિત્તે 15 મી એપ્રિલે ભારતીય વિભાગોના તેમના સ્મરણમાં એક સુંદર કૉમોમોરેટિવ પોસ્ટ ટિકિટ બહાર નીકળી હતી.

આજે તેમના ફરીસદ બૅરોને છે સર જમદદિ જીજીયો 8 મા બૅરોન

 લેખક mitali fashion